به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، ۶۳ سال از روزی میگذرد که گلولههای شلیکشده در میدان دیلی پلازای دالاس، به زندگی جان اف. کندی، سیوپنجمین رئیسجمهور ایالات متحده، پایان دادند؛ حادثهای که نهتنها مسیر تاریخ سیاسی آمریکا را تغییر داد، بلکه به یکی از ماندگارترین پروندههای جنایی و سیاسی قرن بیستم تبدیل شد. لی هاروی اسوالد، کارمند ۲۴ ساله یک انبار کتاب، به عنوان عامل ترور بازداشت شد، اما دو روز بعد، پیش از آنکه در دادگاه محاکمه شود، به دست جک روبی کشته شد. گزارش کمیسیون وارن در سال ۱۹۶۴ اسوالد را تنها عامل ترور معرفی کرد، اما ابهامهای مربوط به تحقیقات اولیه، ارتباطات اسوالد با نهادهای اطلاعاتی، سفر او به مکزیکوسیتی و مرگ ناگهانیاش، زمینه شکلگیری دهها نظریه درباره دخالت احتمالی افراد و سازمانهای دیگر را فراهم آورد. انتشار اسناد محرمانه در سالهای اخیر، بهویژه مجموعه اسناد رفعطبقهبندیشده در سال ۲۰۲۵ و انتشار تازهتر در ژانویه ۲۰۲۶، بار دیگر این پرونده را به صدر توجه رسانهها و پژوهشگران بازگردانده است. با این حال، آیا اسناد تازه واقعا پرده از هویت آمران ترور برداشتهاند یا بیشتر از آنکه پاسخ نهایی بدهند، ابعاد پنهان فعالیت دستگاههای اطلاعاتی آمریکا در دوران جنگ سرد را روشن کردهاند؟
ظهر جمعه در دالاس؛ روزی که تاریخ آمریکا تغییر کرد
جان فیتزجرالد کندی، متولد ۲۹ مه ۱۹۱۷ [۸ خرداد ۱۲۹۶]، در ژانویه ۱۹۶۱ به ریاستجمهوری آمریکا رسید. او در زمان ترور ۴۶ سال داشت و یکی از جوانترین رؤسایجمهور تاریخ این کشور محسوب میشد.
کندی در روز جمعه ۲۲ نوامبر ۱۹۶۳ برابر با یکم آذر ۱۳۴۲ به همراه همسرش ژاکلین کندی برای سفری سیاسی وارد دالاس در ایالت تگزاس شد. این سفر بخشی از برنامه او برای تقویت موقعیت سیاسیاش در آستانه انتخابات ریاستجمهوری سال ۱۹۶۴ بود. کندی در آن زمان با اختلافات سیاسی درون حزب دموکرات، مخالفتهای محافظهکاران تگزاس و مسائل مربوط به حقوق مدنی روبهرو بود.
خودروی روباز حامل رئیسجمهور، حدود ساعت ۱۲:۳۰ ظهر به وقت محلی، وارد میدان دیلی پلازا شد. در همین هنگام صدای چند گلوله در خیابان پیچید. کندی از ناحیه گردن و سر هدف قرار گرفت و فرماندار تگزاس، جان کانلی، نیز مجروح شد.
خودرو با سرعت به بیمارستان پارکلند منتقل شد، اما تلاش پزشکان برای نجات رئیسجمهور نتیجهای نداشت. در ساعت یک بعدازظهر، مرگ کندی رسما اعلام شد.
در فاصله کوتاهی پس از ترور، مأموران پلیس دالاس تحقیقات گستردهای را آغاز کردند. لی هاروی اسوالد، تفنگدار دریایی سابق ارتش آمریکا که در ساختمان انبار کتاب مدرسه تگزاس کار میکرد، به عنوان مظنون اصلی شناسایی و بازداشت شد.
براساس گزارش کمیسیون وارن، اسوالد در طبقه ششم این ساختمان حضور داشت و تفنگی که بعدا در آنجا پیدا شد، از طریق بررسیهای پلیسی به او ارتباط داده شد. تحقیقات همچنین نشان داد که اسوالد پیشتر با نام مستعار «اِی. هیدل» تفنگی را به صورت پستی سفارش داده بود.
با این حال، اسوالد هیچگاه فرصت پیدا نکرد در دادگاه درباره اتهام ترور کندی از خود دفاع کند.
اسوالد؛ مظنون اصلی که پیش از محاکمه کشته شد
اسوالد پس از بازداشت، در جریان بازجوییها اتهام ترور رئیسجمهور را نپذیرفت و خود را قربانی توطئه پلیس معرفی کرد. او همچنین در برابر خبرنگاران گفت که هیچکس هنوز به او نگفته است به چه اتهامی بازداشت شده است.
در روز ۲۴ نوامبر ۱۹۶۳ [۳ آذر ۱۳۴۲]، زمانی که قرار بود اسوالد از مقر پلیس دالاس به زندان شهرستان منتقل شود، جک روبی، صاحب یک باشگاه شبانه در دالاس، در برابر دوربینهای تلویزیونی به او نزدیک شد و با شلیک گلولهای از فاصله نزدیک، وی را بهشدت مجروح کرد. اسوالد چند ساعت بعد در بیمارستان پارکلند درگذشت.
این اتفاق یکی از مهمترین نقاط ابهام پرونده شد. مظنون اصلی ترور رئیسجمهور آمریکا، پیش از آنکه در دادگاه حاضر شود و درباره انگیزهها، ارتباطات و اقدامات خود توضیح دهد، به قتل رسید.
جک روبی نیز بازداشت و محاکمه شد. او مدعی بود از شدت اندوه ناشی از ترور کندی دست به این اقدام زده است. روبی در دادگاه به قتل اسوالد محکوم شد، اما حکم او در مرحله تجدیدنظر لغو شد و قرار بود محاکمه دیگری برگزار شود. با این حال، او در سال ۱۹۶۷، پیش از محاکمه مجدد، بر اثر سرطان ریه درگذشت.
مرگ اسوالد و روبی، امکان بررسی قضایی بسیاری از پرسشهای پرونده را از میان برد و باعث شد بخش مهمی از روایت ترور بر تحقیقات نهادهای دولتی و گزارش کمیسیونهای رسمی استوار شود.
کمیسیون وارن؛ نتیجه رسمی تحقیقات چه بود؟
پس از ترور کندی، لیندون بی. جانسون، معاون رئیسجمهور، در همان روز در هواپیمای ریاستجمهوری سوگند یاد کرد و جانشین کندی شد.
جانسون در ۲۹ نوامبر ۱۹۶۳ [۸ آذر ۱۳۴۲]، با صدور فرمان اجرایی شماره ۱۱۱۳۰، کمیسیونی را برای بررسی ابعاد ترور تشکیل داد. ریاست این کمیسیون برعهده ارل وارن، رئیس دیوان عالی آمریکا، قرار گرفت. از اعضای آن نیز چهرههایی چون جرالد فورد، نماینده وقت کنگره و رئیسجمهور آینده آمریکا، آلن دالس، رئیس سابق سازمان سیا، و سناتور ریچارد راسل بودند.
کمیسیون وارن پس از ماهها بررسی اسناد، شهادت شاهدان، مدارک پزشکی، گزارشهای پلیسی و شواهد بالستیک، در ۲۴ سپتامبر ۱۹۶۴ [۲ مهر ۱۳۴۲] گزارش نهایی خود را ارائه کرد.
مهمترین نتیجه این گزارش چنین بود: لی هاروی اسوالد بهتنهایی اقدام به ترور کندی کرده و هیچ مدرکی دال بر مشارکت فرد یا گروه دیگری در طراحی یا اجرای این عملیات به دست نیامده است.
کمیسیون همچنین اعلام کرد شواهدی پیدا نکرده که نشان دهد اسوالد از سوی دولت خارجی استخدام، تشویق یا هدایت شده باشد. بررسی ارتباطات او با اتحاد جماهیر شوروی، کوبا و کمیته طرفداران روابط دوستانه با کوبا نیز نتوانست به اثبات دخالت این کشورها منجر شود.
اما گزارش کمیسیون وارن تنها به معرفی عامل ترور محدود نبود. این کمیسیون درباره عملکرد سرویس مخفی آمریکا نیز انتقادهایی مطرح کرد و ضعفهای حفاظتی و نارساییهای موجود در برنامه حفاظت از رئیسجمهور را مورد توجه قرار داد.
با وجود این، انتشار گزارش نتوانست همه تردیدها را برطرف کند. بخشی از منتقدان معتقد بودند تحقیقات کمیسیون در بررسی احتمال وجود شبکهای پشت سر اسوالد کافی نبوده و برخی ارتباطات و اطلاعات مربوط به فعالیتهای او در خارج از آمریکا بهدرستی بررسی نشده است.
تحقیقات کنگره؛ احتمال وجود توطئه دوباره مطرح میشود
در سالهای بعد، فشار افکار عمومی و انتشار اطلاعات تازه درباره عملکرد سازمانهای اطلاعاتی آمریکا، کنگره را به بازنگری در پرونده ترور کندی واداشت.
در سال ۱۹۷۶، مجلس نمایندگان آمریکا کمیتهای با عنوان «کمیته منتخب مجلس نمایندگان برای بررسی ترورها» (HSCA) تشکیل داد. این کمیته علاوه بر پرونده کندی، ترور مارتین لوتر کینگ را نیز بررسی کرد.
تحقیقات این کمیته در سال ۱۹۷۹ به انتشار گزارشی انجامید که در مقایسه با گزارش کمیسیون وارن، نتیجه متفاوتی داشت.
کمیته همچنان معتقد بود اسوالد سه گلوله به سوی رئیسجمهور شلیک کرده و گلوله دوم و سوم به کندی اصابت کردهاند؛ اما براساس بررسیهای صوتی انجامشده، احتمال وجود تیرانداز دیگری را نیز مطرح کرد.
در گزارش این کمیته آمده بود که شواهد صوتی، احتمال بالایی را نشان میدهد که دو تیرانداز به سوی رئیسجمهور شلیک کرده باشند. کمیته همچنین اعلام کرد که بر مبنای شواهد در دسترس، کندی احتمالا درنتیجه یک توطئه ترور شده است؛ هرچند نتوانسته بود هویت تیرانداز احتمالی دوم یا گستره توطئه را مشخص کند.
این نتیجه بهمعنای شناسایی عاملان دیگری در ترور نبود، اما برای نخستین بار یک نهاد رسمی تحقیقاتی در آمریکا احتمال دخالت بیش از یک تیرانداز را در نتیجهگیری خود وارد کرد.
یکی از مبانی مهم این نتیجهگیری، بررسی صداهای ضبطشده توسط سیستم ارتباطات رادیویی پلیس دالاس بود. پژوهشگران تصور میکردند در یکی از کانالهای ارتباطی پلیس، صدای چند شلیک دیگر ثبت شده است که میتوانست به وجود تیراندازی از سمت تپه چمنی (Grassy Knoll) در میدان دیلی پلازا اشاره داشته باشد.
این محل از همان ساعات اولیه ترور، به یکی از کانونهای اصلی نظریههای مربوط به وجود تیرانداز دوم تبدیل شده بود.
یک گزارش علمی که نتیجه کمیته کنگره را زیر سؤال برد
با وجود اهمیت نتیجهگیری کمیته مجلس نمایندگان، پرونده شواهد صوتی در سال ۱۹۸۲ وارد مرحله تازهای شد.
شورای ملی پژوهش آمریکا (National Research Council)، وابسته به آکادمی ملی علوم، مأمور بررسی علمی مدارک صوتی مورد استناد کمیته کنگره شد.
گزارش این گروه که در سال ۱۹۸۲ منتشر شد، اعتبار تحلیلهای صوتی پیشین را زیر سؤال برد. پژوهشگران اعلام کردند دادههای صوتی موجود، وجود شلیک از تپه چمنی را اثبات نمیکند و مبنای علمی معتبری برای ادعای احتمال ۹۵ درصدی وجود چنین شلیکی وجود ندارد.
یکی از نکات مهم این گزارش آن بود که صداهایی که به عنوان شلیک گلوله تفسیر شده بودند، تقریبا یک دقیقه پس از زمان ترور ثبت شده بودند؛ یعنی زمانی که خودروهای کاروان ریاستجمهوری محل حادثه را ترک کرده بودند و به سوی بیمارستان میرفتند.
درنتیجه، شورای ملی پژوهش اعلام کرد دادههای صوتی معتبر، از نتیجهگیری درباره وجود تیرانداز دوم حمایت نمیکنند.
این گزارش اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان میدهد نتیجهگیری کمیته مجلس نمایندگان در سال ۱۹۷۹ درباره احتمال وجود توطئه، دستکم در بخش مهمی از استدلالهای علمی خود با مشکل مواجه بوده است.
البته رد اعتبار شواهد صوتی به معنای اثبات قطعی نبودن هیچگونه توطئهای نیست؛ همانطور که نتیجهگیری کمیته مجلس نمایندگان نیز بهتنهایی اثباتکننده وجود تیرانداز دوم محسوب نمیشود.
قانون سال ۱۹۹۲؛ چرا دولت آمریکا مجبور به انتشار اسناد شد؟
یکی از مهمترین اتفاقات در تاریخ بررسی ترور کندی، تصویب قانون مجموعه اسناد ترور جان اف. کندی در سال ۱۹۹۲ بود.
این قانون در پی افزایش بیاعتمادی عمومی به روایت رسمی ترور و بهویژه تأثیر فیلم «جیافکی» ساخته الیور استون، محصول سال ۱۹۹۱، به تصویب رسید.
فیلم استون، با روایت انتقادی خود از تحقیقات رسمی و طرح احتمال وجود توطئه در سطوح بالای حکومت آمریکا، بار دیگر پرونده کندی را به موضوعی جدی در افکار عمومی تبدیل کرده بود.
کنگره آمریکا در واکنش به این وضعیت، قانونی تصویب کرد که براساس آن، اسناد مرتبط با ترور کندی باید در یک مجموعه مشخص گردآوری و در دسترس عموم قرار میگرفتند.
همچنین هیأتی مستقل با عنوان «هیأت بازبینی اسناد ترور» (ARRB) تشکیل شد تا بر شناسایی، بررسی و انتشار اسناد نظارت کند.
این قانون مقرر میکرد اسناد مرتبط با ترور، به طور پیشفرض باید منتشر شوند و ادامه محرمانه ماندن آنها تنها در شرایط مشخص و با دلایل قانونی امکانپذیر باشد.
در این چارچوب، میلیونها صفحه سند از سازمانهای مختلف، ازجمله سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA)، پلیس فدرال (FBI)، وزارت دفاع و دیگر نهادهای دولتی، وارد مجموعه اسناد ترور شدند.
با این حال، همه اسناد یکباره منتشر نشدند. برخی اطلاعات به دلایل امنیت ملی، حفاظت از منابع اطلاعاتی، محرمانگی تحقیقات قضایی و مسائل مربوط به حریم خصوصی همچنان از انتشار عمومی مستثنا بودند.
براساس توضیحات آرشیو ملی آمریکا، قانون سال ۱۹۹۲ برای برخی اطلاعات، مهلت ۲۵ ساله تعیین کرده بود؛ اما ادامه محرمانه ماندن بخشی از اسناد پس از این مدت نیز در صورت وجود شرایط قانونی امکانپذیر بود.
مکزیکوسیتی؛ یکی از مهمترین بخشهای پنهان پرونده اسوالد
یکی از موضوعاتی که در انتشار اسناد محرمانه بارها مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته، سفر اسوالد به مکزیکوسیتی در پاییز ۱۹۶۳ است؛ سفری که حدود دو ماه پیش از ترور کندی انجام شد.
اسوالد در اواخر سپتامبر ۱۹۶۳ به مکزیک رفت و با سفارتخانههای شوروی و کوبا تماس گرفت. او پیشتر، از اکتبر ۱۹۵۹ تا ژوئن ۱۹۶۲، در اتحاد جماهیر شوروی زندگی کرده بود و پس از بازگشت به آمریکا نیز ارتباطاتی با گروههای حامی کوبا داشت.
این سفر به دلیل فضای سیاسی جنگ سرد اهمیت ویژهای پیدا کرد. در آن زمان، آمریکا و شوروی درگیر رقابتی شدید بودند و روابط واشنگتن و هاوانا نیز پس از انقلاب کوبا و بحران موشکی سال ۱۹۶۲ همچنان پرتنش بود.
بررسی اسناد نشان میدهد سازمان سیا پیش از ترور کندی از حضور فردی با مشخصات اسوالد در مکزیکوسیتی مطلع شده بود. تماسهای او با سفارتخانههای شوروی و کوبا نیز مورد توجه دستگاه اطلاعاتی آمریکا قرار داشت.
درواقع، بخشی از اسناد نشان میدهد که سازمان سیا مکالمات تلفنی مرتبط با اسوالد را زیر نظر گرفته بود و اطلاعاتی درباره تماسهای او در اختیار داشت.
این موضوع پرسش مهمی ایجاد کرد: اگر سازمانهای اطلاعاتی آمریکا پیش از ترور از فعالیتهای اسوالد و ارتباطات او با نمایندگیهای کشورهای رقیب اطلاع داشتند، چرا نتوانستند خطر احتمالی را شناسایی کنند؟
گزارش آسوشیتدپرس در ۲۴ مارس ۲۰۲۵ [۴ فروردین ۱۴۰۴]، با بررسی بخشی از اسناد تازه منتشرشده، به همین موضوع پرداخت. این گزارش به نقل از فیلیپ شنون، نویسنده کتابی درباره ترور کندی، اشاره میکند که ممکن است اسوالد در مکزیکوسیتی آشکارا درباره کشتن کندی صحبت کرده باشد و افرادی نیز سخنان او را شنیده باشند.
البته این موضوع به معنای اثبات برنامهریزی اسوالد با یک سازمان اطلاعاتی یا دریافت دستور از یک دولت خارجی نیست. آنچه در اسناد مطرح است، آگاهی دستگاههای اطلاعاتی از بخشی از فعالیتهای اسوالد و پرسش درباره نحوه ارزیابی و پیگیری این اطلاعات است.
آسوشیتدپرس همچنین گزارش داد که انتشار نسخههای جدید اسناد، اطلاعات بیشتری درباره نحوه همکاری دستگاه اطلاعاتی مکزیک با سیا و نظارت بر سفارت کوبا در مکزیکوسیتی آشکار کرده است.
ازجمله موارد قابل توجه، روشن شدن هویت فردی بود که در یکی از اسناد سال ۱۹۷۵ با موضوع تماسهای اطلاعاتی درباره اسوالد مطرح شده بود. نسخه قبلی سند نام او را حذف کرده بود، اما نسخه جدید نشان داد که این فرد لوئیس اچوریا آلوارز، رئیسجمهور مکزیک در سالهای ۱۹۷۰ تا ۱۹۷۶، بوده است.
این اطلاعات به پژوهشگران کمک میکند ابعاد همکاری اطلاعاتی آمریکا و مکزیک را در دوران جنگ سرد بهتر بررسی کنند؛ هرچند بهخودیخود مدرکی برای دخالت دولت مکزیک یا سازمان سیا در ترور کندی محسوب نمیشود.
انتشار اسناد در سال ۲۰۲۵؛ فرمان ترامپ چه چیزی را تغییر داد؟
یکی از مهمترین تحولات تازه در پرونده ترور کندی، فرمان اجرایی دونالد ترامپ در ۲۳ ژانویه ۲۰۲۵ [۴ بهمن ۱۴۰۳] بود. ترامپ با امضای فرمان اجرایی شماره ۱۴۱۷۶ دستور داد برنامهای برای انتشار کامل اسناد مرتبط با ترور جان اف. کندی، رابرت اف. کندی و مارتین لوتر کینگ تهیه شود.
این فرمان در ادامه وعده ترامپ برای پایان دادن به محرمانه ماندن اسناد تاریخی ترورها صادر شد.
در ۱۷ مارس ۲۰۲۵ [۲۷ اسفند ۱۴۰۳]، ترامپ دستور انتشار اسنادی را صادر کرد که همچنان به دلیل طبقهبندی امنیتی محرمانه نگه داشته شده بودند. آرشیو ملی آمریکا از ۱۸ مارس [۲۸ اسفند ۱۴۰۳] انتشار گسترده این اسناد را آغاز کرد.
بر اساس آمار رسمی آرشیو ملی، در مراحل مختلف سال ۲۰۲۵ این تعداد سند منتشر شد:
- ۱۸ مارس: ۳۱ هزار و ۴۱۹ صفحه در مرحله نخست.
- ۱۸ مارس: ۳۷ هزار و ۱۲۷ صفحه در مرحله دوم.
- ۲۰ مارس: ۱۴ هزار و ۳۱۸ صفحه.
- ۲۶ مارس: ۵۳ صفحه.
- ۳ آوریل: ۷۰۴ صفحه.
درمجموع، بیش از ۸۳ هزار صفحه سند در این مراحل منتشر شد.
بسیاری از اسناد پیشتر نیز در دسترس پژوهشگران قرار داشتند، اما بخشهایی از آنها به دلیل ملاحظات امنیتی حذف یا پوشانده شده بود. انتشار نسخههای جدید امکان مشاهده اطلاعاتی را فراهم کرد که پیشتر از دید عموم پنهان مانده بودند.
آسوشیتدپرس در گزارشی در ۲۴ مارس ۲۰۲۵ نوشت بررسی اولیه بیش از ۶۳ هزار صفحه از اسناد تازه منتشرشده، اطلاعات بیشتری درباره عملیات مخفی سازمان سیا، بهویژه فعالیتهای این سازمان در کوبا و مکزیک، آشکار کرده است.
با این حال، این خبرگزاری تأکید کرد که بررسی اولیه اسناد، مدرکی برای نقض نتیجهگیری اصلی درباره تنها بودن اسوالد به عنوان عامل ترور ارائه نکرده است.
نکته مهم این بود که بسیاری از اسناد به جای ارائه اطلاعات مستقیم درباره لحظه ترور، به فعالیتهای اطلاعاتی آمریکا در دوران جنگ سرد مربوط میشدند. به همین دلیل، انتشار آنها برای تاریخپژوهان جنگ سرد نیز اهمیت داشت.
انتشار اسناد در ژانویه ۲۰۲۶؛ پرونده همچنان باز است
انتشار اسناد ترور کندی در سال ۲۰۲۵ پایان نیافت. آرشیو ملی آمریکا در صفحه رسمی این مجموعه، از انتشار مرحله دیگری از اسناد در ۳۰ ژانویه ۲۰۲۶ [۱۰ بهمن ۱۴۰۴] خبر داده است.
در این مرحله، ۱۱ هزار و ۲۲ صفحه سند در قالب ۱۴۰ فایل PDF منتشر شد.
این مجموعه در ادامه روند دیجیتالیسازی و انتشار اسناد مرتبط با ترور کندی قرار داشت. آرشیو ملی همچنین اعلام کرد اسنادی که در سال ۲۰۲۵ از FBI دریافت کرده بود، پس از بررسی و دیجیتالیسازی به مجموعه اضافه شدهاند.
نکته قابل توجه آن است که FBI در جریان بازبینی آرشیوهای خود، به اسناد بیشتری مرتبط با ترور کندی دست پیدا کرد. این اسناد در فوریه ۲۰۲۵ به آرشیو ملی منتقل شدند و انتقال مدارک تکمیلی نیز تا ژوئن همان سال ادامه یافت.
به گفته آرشیو ملی آمریکا، بخشی از اسناد جدید در مجموعهای جداگانه از اسناد دارای شماره شناسایی قدیمی ثبت شدهاند و در فهرست اسناد مربوط به پرونده ترور کندی در آرشیو ملی قابل جستوجو هستند.
آیا اسناد تازه نظریههای توطئه را تأیید کردند؟
پرونده کندی در طول شش دهه گذشته منشأ نظریههای مختلفی بوده است. برخی از این نظریهها سازمان سیا را عامل اصلی ترور معرفی میکنند؛ برخی دیگر از دخالت مافیا، دولت کوبا، اتحاد جماهیر شوروی یا حتی محافل سیاسی داخل آمریکا سخن میگویند.
بخش دیگری از این نظریهها بر احتمال وجود تیرانداز دوم یا نقش افرادی در پشت صحنه تمرکز دارند.
اما باید میان وجود ابهام در پرونده و اثبات یک نظریه مشخص تفاوت قائل شد برای مثال، ارتباط اسوالد با سفارتخانههای شوروی و کوبا، نظارت سازمان سیا بر فعالیتهای او و اطلاعاتی که دستگاههای اطلاعاتی پیش از ترور در اختیار داشتند، موضوعاتی مستند هستند. اما از این موارد نمیتوان نتیجه گرفت که شوروی، کوبا یا سیا در طراحی و اجرای ترور مشارکت داشتهاند.
همچنین انتشار اسناد مربوط به عملیات مخفی آمریکا در کوبا، اگرچه برای شناخت سیاست خارجی واشنگتن در دوران کندی اهمیت دارد، بهتنهایی ارتباط مستقیمی با هویت آمران ترور برقرار نمیکند.
آسوشیتدپرس در بررسی اسناد منتشرشده در مارس ۲۰۲۵ به همین نکته اشاره کرد: اسناد تازه جزئیات بیشتری درباره فعالیتهای سازمان سیا و آنچه نهادهای اطلاعاتی آمریکا درباره اسوالد میدانستند ارائه میکنند، اما در بررسی اولیه آنها مدرکی که روایت رسمی درباره تنها بودن اسوالد را نقض کند، به دست نیامده بود.
در عین حال، این خبرگزاری تأکید داشت که بررسی هزاران سند زمانبر است و نمیتوان بر مبنای مطالعه اولیه بخشی از مجموعه چندمیلیونصفحهای، درباره تمام ابعاد پرونده حکم قطعی صادر کرد.
شش میلیون صفحه سند؛ چرا هنوز همه پرسشها پاسخ نگرفتهاند؟
براساس اعلام آرشیو ملی آمریکا، مجموعه اسناد مرتبط با ترور کندی بیش از شش میلیون صفحه سند، عکس، فیلم، فایل صوتی و اشیای مرتبط با پرونده را دربرمیگیرد.
بخش عمده این مجموعه پیشتر از حالت محرمانه خارج شده بود، اما همه اسناد لزوما به صورت دیجیتالی در اینترنت قرار نداشتند.
آرشیو ملی اعلام کرده است که از سال ۲۰۲۳ روند گسترده دیجیتالیسازی این مجموعه را آغاز کرده و پس از فرمان اجرایی سال ۲۰۲۵، این روند با اولویت بیشتری دنبال شده است.
همچنین همه اطلاعات پرونده مشمول انتشار عمومی نیستند. طبق توضیحات رسمی آرشیو ملی، برخی اسناد همچنان به دلیل محرمانگی اطلاعات هیئت منصفه عالی، احکام قضایی، اطلاعات مالیاتی یا محدودیتهای قانونی دیگر ممکن است منتشر نشوند.
این تفاوت اهمیت دارد؛ زیرا در بحث عمومی گاهی این تصور مطرح میشود که تمام اسناد ترور همچنان محرمانهاند و دولت آمریکا چیزی از آنها منتشر نکرده است؛ در حالی که واقعیت این است که بخش بسیار بزرگی از مجموعه سالهاست در دسترس عموم قرار دارد و انتشارهای جدید بیشتر به تکمیل این مجموعه و آشکار شدن اطلاعات حذفشده مربوط بودهاند.
به همین دلیل، اسناد ترور کندی به یکی از مهمترین منابع پژوهش درباره ساختار امنیتی و اطلاعاتی ایالات متحده در دوران جنگ سرد تبدیل شدهاند.
۶۳ سال بعد؛ راز ترور کندی همچنان در تاریخ آمریکا زنده است
ترور جان اف. کندی یکی از مهمترین بحرانهای اعتماد عمومی در تاریخ سیاسی آمریکا است. کمیسیون وارن اعلام کرد اسوالد بهتنهایی مرتکب ترور شده است. کمیته منتخب مجلس نمایندگان در سال ۱۹۷۹ احتمال وجود توطئه را مطرح کرد، اما شواهد صوتی مورد استناد آن بعدها از سوی شورای ملی پژوهش آمریکا فاقد اعتبار کافی برای اثبات تیرانداز دوم تشخیص داده شد.
در دهههای بعد نیز انتشار اسناد مختلف، بهویژه مدارک مربوط به فعالیتهای سازمان سیا در مکزیکوسیتی، اطلاعات تازهای درباره آگاهی دستگاههای اطلاعاتی از فعالیتهای اسوالد پیش از ترور آشکار کرد.
با این همه، تا امروز سندی که به طور قطعی هویت آمران احتمالی ترور را مشخص کند و دخالت یک سازمان یا دولت خارجی را به اثبات برساند، در گزارشهای رسمی و بررسیهای منتشرشده معرفی نشده است.
شاید مهمترین دستاورد انتشار اسناد در سالهای اخیر، روشنتر شدن این واقعیت باشد که پرونده ترور کندی فقط به چند دقیقه تیراندازی در دالاس محدود نمیشود. این پرونده پنجرهای به دنیای پنهان سیاست، رقابتهای اطلاعاتی و مناسبات قدرت در دوران جنگ سرد است؛ دورانی که در آن، اطلاعات محرمانه گاه سالها پس از وقوع حوادث تاریخی به دست پژوهشگران میرسند.
در شصتوسومین سالروز ترور کندی، پرسش از اینکه چه کسی به رئیسجمهور آمریکا شلیک کرد، همچنان بخشی از حافظه تاریخی این کشور است.
منابع
فصل اول گزارش کمیسیون وارن، با عنوان Report of the President’s Commission on the Assassination of President Kennedy، منتشرشده در سال ۱۹۶۴
کتابخانه ریاستجمهوری جان اف. کندی، روایت تاریخی ترور و دستگیری اسوالد
اسناد کمیسیون وارن، فصل پنجم، درباره بازداشت و مرگ اسوالد.
گزارش رسمی کمیسیون وارن، ۱۹۶۴، فصلهای اول، ششم و هفتم.
گزارش کمیته منتخب مجلس نمایندگان آمریکا درباره ترورها، ۱۹۷۹، بخش اول، یافتههای مربوط به ترور کندی.
شورای ملی پژوهش آمریکا، Report of the Committee on Ballistic Acoustics، سال ۱۹۸۲.
آرشیو ملی آمریکا، بخش پرسشهای متداول درباره اسناد ترور کندی و توضیحات مربوط به قانون سال ۱۹۹۲.
آرشیو ملی آمریکا، صفحه رسمی انتشار اسناد سال ۲۰۲۵.
آسوشیتدپرس، ۲۴ مارس ۲۰۲۵، Newly released JFK assassination files reveal more about CIA but don’t yet point to conspiracies.
آرشیو ملی آمریکا، اسناد مربوط به تحقیقات کمیته مجلس نمایندگان درباره مکزیکوسیتی.
۲۵۹






نظر شما